De Bieb van morgen, mijn gastblog op Bibliofuture van Joost Heesels

De Bieb van morgen, mijn gastblog op Bibliofuture van Joost Heesels

Een blog over de toekomst van “de Bieb”. Waarom zou ik, met mijn wortels in de gastvrijheidsindustrie, die schrijven? Helaas heb ik af en toe nog wel eens een mening en die wil ik dan ook wel verkondigen. Ik reageerde op deze blogpost van Joost: “Hoezo vernieuwen”.

Mijn reactie was dat het wel een leuk artikel was, maar vertellen hoe het niet moet is gemakkelijk en het artikel bood in mijn opinie zelf ook geen oplossing. Waarop Joost mij uitdaagde zelf dan eens met een visie op “Dé Bieb van morgen” te komen.

Voilá!

Toegang
Eén van de meest treffende dingen die mij in gedachten kwam bij het denken aan een bibliotheek is toch eigenlijk wel, dat het inspeelt op een super moderne gedachte en behoefte. Van alle kantelingen die we zien in de huidige samenleving, is er eentje die in het bijzonder de bieb raakt. We gaan namelijk met zijn allen steeds meer van “ownership” naar “access”. Oftewel: één van de grootste veranderingen in onze maatschappij, waar heel veel branches het echt moeilijk mee hebben of krijgen is de overgang van eigendom naar toegang. En laat dát nu net het belangrijkste uitgangspunt van een bibliotheek zijn. Noem het KVP(key value proposition), USP (unique selling point) of wat dan ook, maar het hart van een oude bieb hangt aan toegang. Achterliggende gedachte bij zowel de nieuwe als oude vormen van toegang faciliteren, ligt vooral in het feit dat gezamenlijk “eigendom” veel efficiënter is. Of dat nu in een vorm van een coöperatie gaat of in een andere vorm, de gezamenlijke organisatie bezit het product en faciliteert de toegang, waarmee door efficiëntie in gebruik de totale kosten voor toegang laag zijn of, andersom gedacht, men voor hetzelfde geld veel meer faciliteiten en waarde heeft.

On demand
Maar waarom heeft dan uitgerekend een bieb het in deze tijd zo moeilijk, als dat toch precies is waar we met zijn allen naar toe kantelen? Bij toegang hoort tegenwoordig nog iets anders: onmiddellijk. De moderne medemens wil toegang op het moment dat het hem of haar uitkomt. Nú en niet straks, niet eerst een stuk fietsen, autorijden, parkeren of door de regen, nee hier en nu en dan meestal ook nog mobiel. Dus niet meer eigenaar zijn past heel goed bij de bieb, maar het “on demand”-deel daarin lijkt de bieb van morgen niet mee te kunnen en inmiddels zijn er al tal van digitale alternatieven die keurig in onze honger naar informatie, muziek en kennis kunnen voorzien.

Dode bomen, levendige inspiratie
Is de bieb daarmee dan ten dode opgeschreven? Dat denk ik absoluut niet. Mijn zoontjes vinden de bieb namelijk fantastisch en als ik iets meer rust in mijn lijf had en mijzelf wat meer de tijd zou gunnen, vind ook ik het heerlijk om te grasduinen tussen échte boeken. Grazen, ontdekken, geïnspireerd raken op een manier die online niet kan. Voelen, ruiken, al je zintuigen laten genieten. Maar dat vraagt wel een andere instelling, een andere vorm van aanhaken bij de behoeften van nu en morgen. De doelgroepen zijn verschoven, het product is veranderd en dat product is geen internet. Dat product is toegang. Toegang tot internet, E-books, echte boeken, ménsen. Let op: niet computers, die zijn een middel voor toegang tot internet. Sowieso zijn er meer “bedreigingen”, want alles dat een bieb nu laat liggen maar waar wel behoefte aan is, wordt vanzelf toch weer ingevuld. Boekwinkels die voorleesuurtjes organiseren voor BSO’s zijn hiervan een bijvoorbeeld, toegang tot vertelde informatie voor hen die nog net niet goed genoeg zelf kunnen lezen.

Waar kan een bieb dan onderscheidend zijn? Laten we eens beginnen met hele goede wifi, want de kerntaak van een bieb zou moeten zijn het faciliteren van toegang tot kennis en informatie. Mét het faciliteren van toegang, zou de bieb vervolgens een aantal zaken kunnen bereiken. Laaggeletterdheid wegwerken kan er daar eentje van zijn, maar veel belangrijker: de bieb zou een sociaal kenniscentrum kunnen zijn. Afhankelijk van de lokale behoefte kan je daarbij toegang tot gelijkgestemden faciliteren (ontmoeten), maar ook tot diversiteit en andere invalshoeken. Van lezingen en bijeenkomsten tot debatten en participatie. Vul maar in. In mijn overtuiging heeft de mens een natuurlijke drang zichzelf te verrijken, op het gebied van kennis, maar ook op het gebied van geestelijke afwisseling. De bieb kan dus een creatief alternatief zijn voor het ontwijken van verveling. Let wel: on demand dus ook online. Daar lijkt een contradictie in te zitten, maar dat hoeft helemaal niet. Alleen je moet dan wél zoeken naar moderne vormen van faciliteren. Vergat ik daar bijna kunst(uitleen)?

Abonnement
Faciliteren begint met faciliëren, oftewel vergemakkelijken. Daarbij hoort ook de wijze van “betalen”. Vaak hebben bibliotheken nu één of twee vormen van abonnement, vooral intern gericht op eigen administratief gemak. Meestal zit het aan vaste perioden en moet je daarna telkens verlengen. Waarom moet je overigens überhaupt een E-book verlengen? Zorg dat je de waardeoverdracht vergemakkelijkt. Verschillende en flexibele abonnementsvormen tot zelfs pay per use en ruil. Inderdaad, ruil, want oude boeken kan je natuurlijk ook om laten ruilen, zet een mooie grote kast neer en laat mensen zelf boeken omruilen voor andere. Vanuit gezamenlijk gebruik en faciliëren van toegang, krijg je langzaamaan een heel andere blik op het fenomeen bibliotheek. Want waarom zou je je beperken tot boeken, kunst of muziek alleen? Als je je specialiseert in het flexibel toegankelijk maken van gezamenlijk eigendom in verschillende variëteiten, ligt zorg om de hoek maar ook ontmoeting en gastvrijheid. Het flirten met flexibele werkplekken is niet voor niets en ook combinaties met gezondheidscentra liggen voor de hand. Immers juist de ouderen hebben behoefte aan ontmoeting en het tegengaan van verveling.

Waarde
Terug naar waarde en hoeveel waarde je krijgt voor je geld. In pogingen aantrekkelijk te blijven heb ik het gevoel dat veel bibliotheken geprobeerd hebben de kosten voor de gebruiker zo laag mogelijk te maken en daarbij ook waarde toe te voegen. Voor €3,75 per maand kan ik lenen en krijg ik ook nog gratis koffie en thee. Alleen dat zou voor mij al bijna een reden zijn om niet te komen. Het geeft een signaal af van slechte kwaliteit, terwijl ik juist wil grasduinen in een ontspannende omgeving die me verwent met toegang en informatie. Daarbij wil ik best wel betalen voor een hele goede kop koffie of mooie duurzame thee. Geef me die mogelijkheid en ook de mogelijkheid een mooie lunch of maaltijd te bestellen en ik heb een extra reden. Twee koffie per maand en mijn “lidmaatschapsbijdrage” is verdubbeld. Waarbij die horecafaciliteit wellicht ook nog gedeeld zou kunnen zijn.

Toegang, gezamenlijk “eigenaarschap”, on demand, creatief, gevoel, ontspanning, ontmoeting, flexibel, gemak, waarde. Zomaar een paar kernwoorden die aangeven dat de bieb van de toekomst niet iets koud collectiefs van de overheid moet zijn met uitgeklede basisfaciliteiten, maar juist van voor en door mensen zelf. Waarmee de waarde bepaald wordt door de waarde die ze weet toe te voegen aan haar gebruikers en haar morele eigenaren.

 

Deze blog verscheen eerder als gastblog op Bibliofuture van Joost Heesels .